TS. Hoàng Anh Đức, tác giả tiểu thuyết khoa học viễn tưởng “Lớp học cuối cùng” chia sẻ tại tọa đàm (Ảnh: Ban Truyền thông Đoàn trường).Buổi tọa đàm có tham dự của vị khách mời đặc biệt: TS. Hoàng Anh Đức, tác giả tiểu thuyết Lớp học cuối cùng. Là học giả nghiên cứu tại Đại học RMIT Việt Nam, thành viên Viện Hàn lâm Khoa học Trẻ Toàn cầu và Học giả Klingenstein (Trường Sư phạm, Đại học Columbia), TS. Hoàng Anh Đức còn tham gia mạng lưới toàn cầu của UNESCO về khoa học của việc học.
Sự kiện còn có sự tham dự vào trao đổi của đại diện lãnh đạo Nhà trường: TS. Đinh Thị Mỹ Hạnh, Phó Hiệu trưởng Nhà trường; các nhà Khoa học là giảng viên của Trường và đặc biệt có sự tham gia và tranh luận sôi nổi của nhiều giảng viên, sinh viên các trường đại học.
Đông đảo giảng viên và sinh viên tham dự (Ảnh: Ban Truyền thông Đoàn trường).Phát biểu khai mạc Chương trình, TS. Đinh Thị Mỹ Hạnh, Phó Hiệu trưởng Nhà trường mở đầu bằng nhận định: “Dù công nghệ giúp con người tiếp cận tri thức nhanh và thuận tiện hơn, nó cũng đặt ra những câu hỏi lớn: khi thông tin trở nên quá dễ để có được, khi công nghệ có thể trả lời gần như mọi câu hỏi, thì ý nghĩa của việc học sẽ là gì? Con người sẽ học như thế nào để không phụ thuộc và thụ động trước máy móc?”. Theo TS. Đinh Thị Mỹ Hạnh, đó là lý do Nhà trường kiến tạo một không gian đối thoại cởi mở giữa các nhà khoa học, nhà giáo dục và người học.
TS. Đinh Thị Mỹ Hạnh, Phó Hiệu trưởng Nhà trường phát biểu mở đầu chương trình (Ảnh: Ban Truyền thông Đoàn trường).Từ góc nhìn người trẻ, Trần Thị Ngọc Hà (ngành Văn học) chia sẻ cảm nhận sau khi đọc tiểu thuyết “Lớp học cuối cùng” đã giúp tiếp cận Sci-fi theo cách mới, không chỉ là trí tưởng tượng mà còn là cách hình dung những khả thể của tương lai. Hà đặt vấn đề: “Nếu công nghệ có thể thay con người đảm nhiệm gần như toàn bộ quá trình học tập thì điều gì sẽ xảy ra với tư duy, sự tò mò và khả năng sáng tạo, những phẩm chất chỉ hình thành qua trải nghiệm thật?”. Theo Hà, tiểu thuyết nhắc người trẻ giữ lại các giá trị cốt lõi của việc học như được khám phá, được thử sai và được tự mình hiểu ra những điều công nghệ không thể thay thế.
Bạn Ngọc Hà chi sẻ cảm nhận sau khi đọc tiểu thuyết “Lớp học cuối cùng” (Ảnh: Ban Truyền thông Đoàn trường).Chia sẻ về cảm hứng sáng tác “Lớp học cuối cùng”, TS. Hoàng Anh Đức cho biết ý tưởng đầu tiên đến với anh vào giai đoạn 2021–2022, khi tham gia các nhóm nghiên cứu liên quan đến mô hình Transformer, nền tảng tiền thân của những hệ thống AI như ChatGPT hiện nay. Từ những trải nghiệm với các công cụ hỗ trợ viết luận dành cho sinh viên, TS. Hoàng Anh Đức bắt đầu suy nghĩ về cách con người phản ứng trước sự “thông minh” của máy móc và những hệ quả khi tư duy bị thay thế dần bởi tự động hóa. Anh chia sẻ rằng cuốn tiểu thuyết là nỗ lực kết nối nhiều lĩnh vực mà bản thân theo đuổi, từ giáo dục, tâm lý đến triết học, nhằm đặt ra câu hỏi quan trọng: con người sẽ đứng ở đâu khi công nghệ có thể can thiệp vào cả quá trình học tập? Theo TS. Đức, đó cũng chính là điểm khởi đầu để anh sáng tác nên một câu chuyện không chỉ mang màu sắc viễn tưởng mà còn gợi mở nhiều vấn đề rất thật của giáo dục trong thời đại AI.
Từ góc nhìn của chuyên gia giáo dục, TS. Lê Thanh Tịnh, Trưởng Ngành Sư phạm Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm – ĐHĐN, cho rằng: “AI ngày càng trở thành một ‘bộ não ngoài’ của người học, hỗ trợ truy xuất thông tin, gợi ý lập luận và tạo lập văn bản, khiến sinh viên viết rất nhiều nhưng khi trao đổi trực tiếp lại bộc lộ sự thiếu tự tin và hạn chế trong tư duy cá nhân”. TS. Lê Thanh Tịnh nhấn mạnh rằng: “Người học Ngữ văn vốn cần chiều sâu cảm thụ và khả năng diễn đạt chân thực, dễ bị thao túng bởi công nghệ nếu không tỉnh táo, bởi niềm vui công nghệ mang lại rất nhanh trong khi sự phụ thuộc lại kéo dài hơn”. Đồng quan điểm, PGS.TS Trần Văn Hưng, Trưởng ngành Sư phạm Tin học, Trường Đại học Sư phạm - ĐHĐN, cho biết tốc độ phát triển của trí tuệ nhân tạo hiện nay đã vượt xa dự báo trước đây và đang tác động trực tiếp đến cách sinh viên tiếp cận tri thức, thậm chí hoàn thành những dạng bài tập mà trước kia cần nhiều ngày để xử lý. Theo thầy Hưng: “Điều giáo dục cần làm không phải là loại bỏ công nghệ mà là giúp người học sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ để giữ được tư duy sáng tạo, tính độc lập và bản sắc nghề nghiệp những điều mà công nghệ không thể thay thế, cũng chính là tinh thần mà ‘Lớp học cuối cùng’ muốn gửi gắm”.
Diễn giả và khách mời thảo luận về vai trò của người học và giáo dục trong kỷ nguyên AI (Ảnh: Ban Truyền thông Đoàn trường).Trong phần giao lưu, PGS.TS. Kiều Thị Kính, khách mời tham dự tọa đàm, đã có những chia sẻ ngắn gọn nhưng giàu suy ngẫm về tác động của công nghệ đối với đời sống và giáo dục hiện nay. Từ quan sát thực tiễn, cô cho rằng AI đang ngày càng tiến gần đến khả năng mô phỏng nhiều khía cạnh của con người, từ hành vi đến cách thức xử lý thông tin. Tuy vậy, vẫn còn đó những câu hỏi lớn về ranh giới giữa công nghệ và trải nghiệm thật. Từ những trăn trở ấy, cô gửi đến TS. Hoàng Anh Đức một vấn đề mà nhiều sinh viên trong khán phòng cũng quan tâm: “AI có thể mô phỏng rất nhiều điều trong cuộc sống, nhưng liệu nó có thể thay thế hoàn toàn những trải nghiệm và cảm xúc thật của con người hay không? Trong bối cảnh đó, chúng ta đặc biệt là các bạn sinh viên nên học tập và phát triển bản thân như thế nào để vừa tận dụng được công nghệ, vừa giữ được giá trị và năng lực riêng của mình?”.
Trả lời câu hỏi, TS. Hoàng Anh Đức cho rằng AI dù rất mạnh nhưng vẫn không thể thay thế hoàn toàn những trải nghiệm thật của con người. Anh chia sẻ rằng chính những trải nghiệm đời sống như việc phải tự điều chỉnh nhịp sinh hoạt trong những chuyến bay dài hay quan sát cơ thể thích ứng với môi trường mới là những điều không công nghệ nào mô phỏng trọn vẹn. Theo TS. Hoàng Anh Đức, AI chỉ nên đóng vai trò hỗ trợ, giúp tiết kiệm thời gian và xử lý dữ liệu, còn việc cảm nhận, tư duy độc lập và ra quyết định vẫn phải thuộc về người học. “Công nghệ có thể làm thay nhiều thứ, nhưng không thể thay chúng ta hiểu chính mình và hiểu thế giới” anh nhấn mạnh.
PGS. TS. Kiều Thị Kính (bên trái), bạn Nguyễn Bảo Phương (bên phải) chia sẻ và trao đổi tại chương trình (Ảnh: Ban Truyền thông Đoàn trường).Trước băn khoăn của bạn Nguyễn Bảo Phương (sinh viên ngành Văn học, từng theo học Mỹ thuật), về việc AI ngày càng tạo ra hình ảnh và sản phẩm một cách nhanh chóng và chính xác, dẫn đến nguy cơ người học bỏ qua những trải nghiệm trực quan và quan sát thực tế vốn là nền tảng của nghệ thuật, câu hỏi được đặt ra là: “Trong bối cảnh AI tham gia ngày càng sâu vào quá trình sáng tạo, người học trong các lĩnh vực nghệ thuật và sáng tạo cần làm gì để vừa tận dụng công nghệ, vừa giữ gìn giá trị sáng tạo và trải nghiệm thật của con người?”.
Trả lời vấn đề này, PGS.TS Trần Văn Hưng cho rằng chính sự “hoàn hảo” của hình ảnh và video do AI tạo ra khiến người học càng phải tỉnh táo và chủ động hơn trong việc tiếp cận công nghệ. Theo thầy Hưng, nếu không muốn bị công nghệ chi phối, người học trước hết cần hiểu rõ cách AI vận hành. Việc sử dụng AI phải có chọn lọc và đi kèm khả năng đánh giá lại sản phẩm mà công nghệ tạo ra. PGS.TS Trần Văn Hưng nhấn mạnh: “AI chỉ thực sự hữu ích khi chúng ta xem nó là công cụ hỗ trợ, chứ không phải nơi thay chúng ta quan sát, cảm nhận và sáng tạo.”
Khép lại chương trình, những ý kiến đa chiều từ diễn giả, giảng viên và sinh viên đã tạo nên một không gian đối thoại giàu chiều sâu về tri thức, công nghệ và con người trong thời đại AI. Không chỉ dừng ở câu chuyện của một tiểu thuyết khoa học viễn tưởng, tọa đàm gợi mở cách người học chủ động thích ứng với sự thay đổi của công nghệ mà vẫn giữ được khả năng sáng tạo, tư duy độc lập và các giá trị mà con người mang đến, đây là nền tảng giúp chúng ta tự tin bước vào tương lai nơi tri thức và công nghệ luôn song hành cùng nhau.
Phương Thảo
